كاتێك هه‌مووی كۆده‌كه‌یته‌وه‌ ده‌كاته‌ 1/12-

یاریكردن له‌گه‌ل ناكوتا وه‌كو یاریكردن واته‌ به‌ ئاگر ، ده‌ستكه‌وتنی ئه‌م ئه‌نجامه‌ی له‌خواره‌وه‌ ڕوونكراوه‌ته‌وه‌ له‌ ده‌رئه‌نجامی مامه‌ڵه‌كردن بوو له‌گه‌ڵ ناكۆتا. له‌وانه‌یه‌ واتیبگه‌یت، كه‌ گه‌ر ژماره‌ سروشتیه‌كان كوبكه‌یته‌وه‌،1 كۆ 2 كو 3 كو 4 هه‌تاوه‌كو ناكوتا به‌رده‌وام بیت ئه‌وا ژماره‌یه‌كی گه‌وره‌ت ده‌ستبكه‌وێت، به‌لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ من وامپیشبینی ده‌كرد.  خه‌لكی (له‌ناویاندا منیش) توشی شوك بووین كاتیك له‌یه‌كیك له‌ ڤیدیوكانی ناو ئه‌نته‌رنیتدا دوو زانای فیزیكیان بینی كه‌ توانیان پیشانی بده‌ن كه‌ ئه‌نجامی  كوكردنه‌وه‌ی زنجیره‌یه‌كی ناكوتای ژماره‌ی سروشتی ده‌كاته‌  1/12- .  گه‌ر بمانه‌وه‌ێت ئه‌وه‌ی ووتمان به‌شێوه‌یه‌كی بیركاریانه‌ ده‌رببڕین ده‌نووسین  :-

1+2+3+4+....= \frac{-1}{12}

\displaystyle \sum_{n=1}^{\infty} n =\frac{-1}{12}

ئه‌م ڤیدیۆیه‌ ،تا هه‌نووكه‌ زیاتر له‌ ٢ ملیون بینه‌ری هه‌بووه‌، وه‌ وه‌كو له‌ ڤیدیوكه‌ ئاماژه‌ی پێكراوه‌ ئه‌نجامی ئه‌م كۆكردنه‌وه‌یه‌ به‌ كلیكی زۆر له‌ ئه‌نجامه‌ گرنگه‌كانی فیزیای مودرێن له‌ ناودیاندا فیزیای كوانته‌م داده‌نرێت، ئه‌نجامی ئه‌م كۆكردنه‌وه‌یه‌ ئه‌وه‌نده‌ نابه‌جێ و نالۆژیكی یه‌ كه‌ دوای ئه‌وه‌ی له‌ سه‌یركردنی بوومه‌وه‌ ده‌ستم كرد به‌ ناو گیرفانمدا تا ده‌ڵنیابم له‌وه‌ی جزدانی پاره‌كه‌م ماوه‌، به‌مانایه‌كی تر توشی شۆكی كردم.

سێ كه‌س ئه‌م ڤیدیۆیه‌یان دروست كردووه‌ كه‌ پێكهاتوون له‌ براد هارانی ڕوژنامه‌نووس، ئید كۆپلانی وه‌ ئه‌نتۆنیۆ پادیلای فیزیكزان كه‌ هه‌ردووكیان له‌ زانكۆی تۆتنهام له‌ ئینگلته‌را پرۆفیسۆرن. وه‌ هه‌ردووكیان دانیان به‌وه‌دا ناوه‌ كه‌ هه‌ندی حیله‌یان به‌كارهێناوه‌ له‌كاتی سه‌لماندنه‌كه‌ ، وه‌ دیاره‌ به‌كارهێنانی ئه‌و حیله‌ نازانستیانه‌ مقۆمقۆیه‌كی زۆری دروست كرد ، به‌لام ئه‌وه‌ی سه‌رنجه‌  كه‌ ده‌كرێ به‌بێ به‌كارهێنانی ئه‌م حیلانه‌ش بگه‌ینه‌ هه‌مان ئه‌نجام، هه‌ر ئه‌مه‌یشه‌ وایكردووه‌ كه‌ له‌ زۆر تیكستی زانكۆیی فیزیا ئه‌م ئه‌نجامه‌ به‌كاربێت، بۆ نموونه‌ له‌ كتیبی  تیۆری ده‌رزووله‌ (String Theory)كه‌ له‌لایه‌ن جۆزیپ پۆلچینسكی دانراوه‌ به‌جوانی ئه‌م بابه‌ته‌ ڕوونكراوه‌ته‌وه‌ له‌ ڕێگه‌ی سه‌لماندنی پته‌و بێ ئه‌وه‌ی هیچ حیله‌یه‌كی نازانستی  تیادا به‌كارهاتبێت.

لێره‌دا پرسیارێك دێته‌ گۆڕێ: ئایا بۆچی ناكۆتا توشی ئه‌م ده‌رده‌سه‌ریه‌مان ده‌كات ؟

زۆر كه‌س هه‌وڵی ئه‌وه‌یان داوه‌ وه‌لامی ئه‌م پرسیاره‌ بده‌نه‌وه‌، له‌ناویاندا ئیدوارد فرانكڵ كه‌ پرۆفیسۆریكی بیركاریه‌ له‌ زانكۆیی كالیفۆرنیا-باركلی له‌ ، كه‌ نووسه‌ری ( خۆشه‌ویسی و بیركاری: دڵنی ناوه‌وه‌ی ڕاستیه‌كان) كه‌ له‌ 2013 بڵاوكراوه‌ته‌وه‌، ده‌ڵێت ( ئه‌م كرداری ئه‌ژماركردنه‌ یه‌كێكه‌ له‌ گرنگترین نهێنیه‌ پارێزراوه‌كانی ناو بیركاری ) ، وه‌ هیچ كه‌سێكیش له‌ ده‌ره‌وه‌ی بیركاری له‌م ڕازه‌ تێناگات.

گه‌ر تۆزێك بگرێنه‌وه‌ بۆ دواوه‌وه‌ ، له‌سه‌ده‌ی 18 هه‌مدا ، زانای به‌ناوبانگی سویسری لیۆنارد ئۆیله‌ر كه‌ زۆربه‌ی ژیانی له‌ نێوان برلین و سانت پیتۆسبۆرگی رووسی به‌سه‌ربردووه‌، یه‌كه‌م كه‌س بووه‌ كه‌ كاری له‌سه‌ر كۆكردنه‌وه‌ی زنجیره‌ ناكۆتاكان(infinite series) كردووه‌، ئۆیله‌ر هه‌وڵیدا بزانێت كه‌ كاتێك كۆكردنه‌وه‌یه‌كی له‌شێوه‌ی   1+ 1/2 + 1/3 +… هتد ده‌كاته‌ چه‌ند؟  یان كۆكردنه‌وه‌ی دووجای هه‌ریه‌ك له‌م ژمارانه‌ تا ناكۆتا ده‌كاته‌ چه‌ند ؟ له‌خواره‌ شێوه‌ بیركاریه‌كه‌ نووسراوه‌:-

1+\frac{1}{2}+\frac{1}{3}+\frac{1}{4}+\frac{1}{5}+\dots = ?

1+\frac{1}{2^2}+\frac{1}{3^2}+\frac{1}{4^2}+\frac{1}{5^2}+\dots = ?

هه‌موو ئه‌و كرداری كوكردنه‌وانه‌ی سه‌ره‌وه‌ دواتر به‌ نه‌خشه‌ی ڕیمان-زیتا (Riemann zeta function) ناسرا كه‌ پاش سه‌ده‌یه‌ك دوای ئه‌وه‌ی ئویله‌ر باسی كرد ناویڵێنرا له‌لایه‌ن برنارد ریمان .  نه‌خشه‌ی ڕیمان-زیتا به‌یه‌كیك له‌ بابه‌ته‌ ته‌لیسماویه‌ به‌ناوبانگه‌كانی بیركاری داده‌نرێت،  له‌ تیوری ژماره‌ خۆبه‌شه‌كان(prime numbers) گرنگی تایبه‌تی هه‌یه‌ ، جگه‌ له‌مه‌یش له‌هه‌ندی جیگای تردا ( مه‌به‌ست كاره‌ ئه‌ده‌بیه‌كانه‌ ) كاتیك باس له‌ موئامه‌ره‌یه‌ك ده‌كریت ناوی ئه‌م نه‌خشه‌یه‌ ده‌برێت وه‌ك له‌ نوڤله‌كه‌ی پینچۆن ( پیچه‌وانه‌ی ڕوژگار) كه‌ 2006 بلاوكرایه‌وه‌.

له‌ساڵی 1749 دا، ئۆیله‌ر له‌ڕێگه‌ی به‌كارهێنانی كۆمه‌ڵێك فێڵی نازانستی توانی شیكاری ئه‌و زنجیرانه‌ی سه‌ره‌وه‌ بكات ( 1+2+3+…) كه‌ دواتر ناوی لێنرا زنجیره‌ی لێكدووركه‌وتوو (  divergent series) كه‌ مه‌به‌ست لێی كۆكردنه‌وه‌ی زنجیره‌ ژماره‌یه‌كه‌ به‌رده‌وام زیاد ده‌كات به‌بێ ئه‌وه‌ی له‌ ژماره‌یه‌ك ڕابوه‌ستێت یان باشتر وایه‌ بڵێن كه‌ ئه‌نجامی كۆتای كۆكردنه‌وه‌كه‌ ده‌كاته‌ ناكۆتا یان ناكاته‌ ژماره‌یه‌كی دیاریكراو. به‌ تاكید گه‌ر ئێمه‌ هاتین و ته‌نها چه‌ند سه‌د هه‌زار ژماره‌یه‌كمان له‌و زنجیره‌یه‌ كۆكرده‌وه‌ ئه‌وا ئه‌نجامی كۆكردنه‌وه‌كه‌ ده‌كاته‌ ژماره‌یه‌كی دیاریكراو، به‌لام له‌ بیركاریدا كۆكردنه‌وه‌ی ژماره‌یه‌كی كۆتا (finite numbers) له‌و زنجیره‌یه‌ گرنگ نیه‌، وه‌ك پادیلیا به‌هاران له‌ كۆتایی ڤیدیۆكه‌ ده‌ڵێت (له‌ كۆتاییدا تۆ هه‌ر ده‌بێت ڕووبه‌رووی ناكۆتا ببیته‌وه‌).

ئه‌و میتۆده‌ی كه‌ له‌ ڤیدیوكه‌ به‌كارهاتووه‌ هه‌مان میتۆده‌ كه‌ ئۆیله‌ر به‌كاریهێناوه‌،هیچ شتیكی زه‌حمه‌ت و ئاڵۆزی تیادانیه‌، ئه‌وه‌ به‌كارهاتووه‌ ته‌نها كۆكردنه‌وه‌وه‌ لێده‌ركردنه‌، له‌گه‌ڵ كه‌مێك له‌ ئامرازه‌كانی ناو وانه‌ی جه‌بر، كه‌ هه‌ر قووتابیه‌كی قۆناغی شه‌شه‌می بنه‌ره‌تی ده‌یزانێت.

گه‌ر دوای بینینی ئه‌م ڤیدۆیه‌ تۆشی سه‌رلێشێوان بێت ئه‌وا هیچ گۆێی مه‌ده‌ری چونكه‌ تو ته‌نها كه‌س نیت كه‌ ئه‌و هه‌سته‌ت لادروست بێت ، وه‌ گه‌ر گومانت لادروست بوو له‌سه‌ر مه‌عقولبوونی ئه‌م ئه‌نجامه‌ ئه‌وه‌ منیش له‌گه‌ڵتدام، دیاره‌ ئه‌م دیارده‌یه‌ وایكردووه‌ كه‌ بیركاریزانی نه‌رویجی  نیلز هینرێك ئه‌بیل جارێكیان بڵێ ( پێویسته‌ شه‌رم له‌به‌ده‌ستهێنانی هه‌ر ئه‌نجامێك بكه‌ینه‌وه‌ كه‌ به‌هۆی زنجیره‌ی لێكدووركه‌وتوو به‌ده‌ستمانهێنابێت، چونكه‌ زنجیره‌ی لێكدووركه‌وتوو له‌ دروستكراوه‌كانی شه‌یتانه‌ ). وه‌ دكتۆر فرینكل باسی ئه‌وه‌ ده‌كات كه‌ جه‌وهه‌ری كرداری ئه‌ژماركردنه‌كه‌ له‌ دونیای مۆدێرنه‌دا ده‌كرێته‌ سێ به‌ش:- یه‌كێك له‌و به‌شه‌ گه‌وره‌ ده‌بیت كاتێك به‌ره‌و ناكۆتا ده‌ڕوات،به‌شێكی تر به‌ره‌وه‌ سفر، دوا به‌شیش ده‌كاته‌ (1/12-) ، له‌مه‌وه‌ ده‌گه‌ینه‌ ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه‌ به‌شه‌كه‌ی تایبه‌ت به‌ناكۆتا به‌شێوه‌یه‌ك له‌ شێوه‌كان فرێدراوه‌.

وه‌ ئه‌م ریگایه‌ پیش چه‌ند سه‌ده‌یه‌ك له‌مه‌وبه‌ر ریمان به‌كاریهیناوه‌ وه‌نابێت له‌بیرمان بچێت كه‌ ریمان سه‌لماندنی زۆر پته‌وه‌ی به‌كارهیناوه‌ له‌ شیكاركردنه‌كه‌دا. به‌مانایه‌كی تر ریگاكه‌ی ریمان ژماره‌ خه‌یاله‌یه‌كان (ئاویته‌كان)شی ده‌كه‌وته‌ ناو بو ئه‌ژماركردنی نه‌خشه‌ی ڕیمان-زیتا وه‌ هه‌مان ئه‌نجامی به‌ده‌ستهیناوه‌ ئه‌ویش  (1/2-) .

د.فرانكیل زیاتر له‌سه‌ر ڕێگاكانی ڕێمان ده‌دوێت و ده‌ڵێت ئۆیله‌ ڕێگاكانی ڕێمانی به‌ڕاست داناوه‌.

یه‌كێك له‌ بابه‌ته‌ هه‌ره‌ ئاڵۆزه‌كانی ناو بیركاری فكره‌ی  ناكۆتایه‌،گه‌ر كه‌سێك بیركاریزان نه‌بێت ئه‌گه‌ری ئه‌وه‌ زۆره‌ كه‌ به‌باشی حالی نه‌بیت له‌ ناكۆتا، یان ته‌نها ئه‌وه‌نده‌ لێی تێده‌گه‌ن كه‌ ناكۆتا شتێكه‌ كۆتایی نایه‌ت یان هه‌میشه‌ دێته‌ سه‌ری و زیاد ده‌كات، وه‌ كێشه‌ی تر ئه‌وه‌یه‌ كه‌ زۆر زه‌حمه‌ته‌ بتوانین نموونه‌ی به‌رجه‌سته‌ بدۆزینه‌وه‌ كه‌ باس له‌ ناكۆتا ده‌كه‌ین، زۆربه‌ی شته‌كانی ده‌ورووبه‌رمان كۆتان هه‌ر بۆ نموونه‌  ووزه‌ی ئه‌لیكترۆن  وزه‌كه‌ی كۆتایی هه‌یه‌ یان وای ده‌ده‌نێنین كه‌ كۆتایی هه‌یه‌.مه‌به‌ستم ناكۆتا به‌شێوه‌یه‌كی گشتی ته‌نها له‌ دونیای ئه‌بستراكت( بیركاری) بوونی هه‌یه‌.

له‌م دۆخه‌ی ئێستاماندا ، پێویستیمان به‌ڕێگایه‌ك یان بیرۆكه‌یه‌ك شیاو هه‌یه‌ تاوه‌كو بتوانین باشتر له‌ ئه‌نجامی كۆكردنه‌وه‌ی زنجیره‌ ناكۆتاكان بگه‌ین ( مه‌به‌ست له‌ زنجیره‌ لێكدووركه‌ووتوه‌كانه‌). 

كه‌ دیاره‌ ئه‌مه‌ بووه‌ته‌ هۆی ئه‌وه‌ی پرۆسه‌یه‌ك به‌ناوی ڕیگۆلاره‌یزه‌یشن دابهێرێت، كه‌ به‌شێكه‌ له‌ كرداری  ئه‌ژماركردن له‌ ناو تیۆری كوانته‌م، كه‌ فیزكزانه‌كان كرداری كۆكردنه‌وه‌ی وه‌كو ئه‌وه‌ی ئۆیله‌ر ده‌كه‌ن ( یان فێلی نازانستی یاخۆد حیله‌ی ناشه‌رعی  به‌كارده‌هێنین) ته‌نها بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و ئه‌نجامه‌ی كه‌ به‌مه‌به‌ستیانه‌ ده‌ستیان بكه‌وێت یاخو ده‌یانه‌وێت بزانن به‌شی سێهه‌می كۆكردنه‌وه‌كه‌ چه‌نده‌ وه‌ ئه‌و پرۆسه‌ی رێگۆلاره‌یزه‌یشنه‌ ئه‌وه‌نده‌ به‌جوانی به‌ڕێوه‌ ده‌چێت كه‌ تیۆری ئه‌لیكترۆداینامیك كه‌ ڕووه‌ جوانه‌كه‌ی تیۆری ئه‌لیكترۆمۆگناتیسه‌ هاوڕایه‌ له‌سه‌ر كرداری ئه‌ژماركردنه‌كه‌ تا ئه‌و ڕاده‌یه‌ی   یه‌ك بۆ تریلیۆنێكی ئه‌نجامه‌كه‌ ده‌قیقه‌ ( ڕێژه‌ی هه‌ڵه‌ زۆر كه‌مه‌).

ئه‌وه‌ی جێگای سه‌رنجه‌  فڕێدانی به‌شه‌ ناكۆتاكه‌یه‌، وه‌ك یه‌كێك له‌ باشترین فیزكزانه‌كانی جیهان به‌ناوی ڕیچارد فینمان كه‌ مامۆستا بوو له‌ زانكۆی كالیفۆرنیا بۆ ته‌كنه‌لۆجیا ده‌ڵێت ( فڕێدانه‌ ژێر ڕایه‌خ) وه‌ خاوه‌نی پاداشتی نۆبڵه‌ له‌ فیزیا.  وه‌ فینمان ده‌ڵێت هه‌میشه‌ فێلی وا ئه‌نجامی زۆر عه‌نتیكه‌مان لێده‌ستده‌كه‌وێت كه‌ ئه‌و زیاتر به‌ فه‌زیحه‌ی بچووكی ده‌شوبهاند.

له‌وانه‌یه‌ پرسیاری ئه‌وه‌ بكه‌یت كه‌ بۆچی ژماره‌ 1/12- مان  ده‌ستكه‌وت وه‌ ژماره‌یه‌كی ترمان ده‌ستنه‌كه‌وت وه‌ ئه‌و پرسیاره‌ له‌جێی خۆیه‌تی، به‌لام ئه‌وه‌ی جێگای سه‌رنجه‌ كه‌ ئه‌م ژماره‌یه‌ له‌ زۆر هاوكشه‌ی تری تیۆری ده‌رزووله‌دا هه‌یه‌، به‌س بۆچی ؟ دیاره‌ تاوه‌كو ئێستا كه‌س وه‌لامه‌كه‌ی به‌ته‌واوه‌تی نازانێت وه‌ به‌ته‌لیسمی ماوه‌ته‌وه‌. هه‌روه‌ك ئیدوارد فرانكیل ده‌ڵێت ( فیزیكی كوانته‌م پێویستی به‌كه‌سێكی وه‌كو ڕیمان هه‌یه‌، كه‌ بێت و ڕوونكردنه‌وه‌ی پێویستمان له‌سه‌ر ئه‌م هه‌موو نهێنیانه‌ پێبڵێت ).

بۆ كه‌سانی وه‌كو دكتۆر فرانكیڵ و هاوپیشه‌كانی، ئه‌مه‌ ڕێك وه‌كو هه‌ندێ نموونه‌ی تر وایه‌ كه‌ فیزكزانێكی ناوداری وه‌كو ئێۆجین وونگه‌ر ناویده‌بات به‌ ( كاریگه‌ره‌ ناماقووڵه‌كانی بیركاری). وه‌ پرسیاریكی تر ده‌كرێت، كه‌ ئایا بۆچی شتیكی سۆفیانه‌ وه‌ كۆنسێپتێكی ئه‌بستراكت له‌ چه‌شنی نه‌خشه‌ی ریمان-زیتا یان ژماره‌ خه‌یاڵیه‌كان كه‌ وه‌ك لێكدانی یاری شه‌تره‌نجه‌ له‌ ناو مێشكماندا شێوازێكی ئه‌وها تایبه‌تی هه‌یه‌ له‌ جیهاندا بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ ؟ مه‌به‌ست له‌م قسه‌یه‌، بۆچی شتیكی زۆر ئه‌بستراكت و ناماقوڵ ته‌تبیقی هه‌بیت له‌ یه‌كیك له‌ كایه‌كانی تری ژیاندا.

دۆزینه‌وه‌كانی ڕێمان له‌ ئه‌ندازه‌ی چه‌ماوه‌ی بۆشایدا له‌ ساڵی ١٨٥٤ دوای نیو سه‌ده‌ له‌ داهێنانی بووه‌ بناغه‌ی تیۆره‌كانی ئه‌ینیشتاین بۆ هێزی كێشكردن، تیۆری ڕێژه‌یی گشتی.

 دووباره‌ با بگه‌ڕێنه‌وه‌ سه‌ر ناكۆتا، هه‌ندێك له‌ بیركاریزانه‌كان وه‌ فه‌یله‌سووفه‌كان كاتێك ئه‌نجامه‌ سه‌رسوڕهێنه‌ره‌كانی جۆرج كانتۆریان بیست له‌سه‌ر ناكۆتا له‌ساڵی ١٨٠٠ ویستیان له‌ سه‌ربانه‌وه‌ خۆیان فڕێبده‌نه‌ خواره‌وه‌ ، جۆرج كانتۆر هه‌ستا به‌ پۆڵێنكردنی ناكۆتا! به‌مانایه‌كی تر، ته‌نها یه‌ك جۆرمان له‌ ناكۆتامان  نیه‌ ، به‌لكۆ ژماره‌یه‌كی زۆر وه‌ جیاواز له‌ ناكۆتا هه‌یه‌! . ئه‌م بۆچونانه‌ی كانتۆر بووه‌ هۆی ئه‌وه‌ی كه‌ هێنری پۆنكاری كانتۆریزمی به‌جۆرێك له‌ نه‌خۆشی ناوده‌بر.  

 بۆ ڕوونكردنه‌وه‌ی زیاتر له‌سه‌ر ناكۆتا، سه‌ره‌تا هه‌موومان له‌ قوتابخانه‌ فێری ژماره‌ سروشتیه‌كان ده‌بێت \mathbb{N}=\{1,2,3,\dots\} ده‌بین كه‌ له‌ ژماره‌ 1 ده‌ستپێده‌كان و یه‌ك یه‌ك گه‌وره‌ده‌بیت ( هه‌ندێك نووسه‌ر واداده‌نێن كه‌ ژماره‌ سروشتیه‌كان له‌ سفر ده‌سپێده‌كان ).  له‌ قوناغه‌كانی دواتر له‌ قوتابخانه‌ فێری ژماره‌ راستیه‌كان ده‌بین كه‌ به‌م شێوه‌یه‌ هێما ده‌كرێت \mathbb{R} ، كه‌ پێكدێن له‌ ژماره‌ ڕێژه‌یه‌كان و ژماره‌ ناڕێژه‌یه‌كان .  ژماره‌ سروشتیه‌كان ده‌ژمێردرێن (countable number) وه‌ ژماره‌ی دانه‌كانی یاخود كاردیناڵه‌تی (cardinality) ژماره‌ سروشتیه‌كان ده‌كاته‌  \aleph_0.

به‌لام ژماره‌ ڕاستیه‌كان ناژمێردرێن (uncountable number),وه‌ كاردیناڵه‌تی ژماره‌ ڕاستیه‌كان ده‌كاته‌ 2^{\aleph_0}. وه‌  ده‌بیت ئه‌وه‌ بزانین كه‌ كاردیناڵه‌تی ژماره‌ ڕاستیه‌كان گه‌وره‌تره‌ له‌ كاردیناڵه‌ته‌ی ژماره‌ سروشیه‌كان واته‌

2^{\aleph_0}>\aleph_0

 ( ڕاسته‌ هه‌ردووكیان ناكۆتا ژماره‌یان تیادایه‌، به‌لام ناكۆتای ژماره‌ ڕاستیه‌كان جیاوازه‌ له‌ ناكۆتای ژماره‌ سرشتیه‌كان، ئه‌وه‌ی یه‌كه‌میان گه‌وره‌تره‌ له‌وه‌ی دووهه‌میان ). هۆكاری ئه‌مه‌یش بۆ ئه‌وه‌ ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ كه‌ ژماره‌ سروشتیه‌كان ده‌ژمێردرێن، به‌لام ژماره‌ ڕاستیه‌كان ناژمێردرێن.

با گه‌رینه‌وه‌ سه‌ر بابه‌ته‌كه‌ی خۆمان؛ كۆسمۆلۆجیسته‌كان ( گه‌ردوونناسه‌كان) نازانن كه‌ ئایا ئه‌م جیهانه‌ی ئێمه‌ تیایدا ده‌ژین كۆتایه‌ یان ناكۆتایه‌ له‌رووی كات و فه‌زاوه‌  (space and time )، وه‌ ئایا ڕۆژێك دادێت كه‌ مه‌رته‌به‌ی باڵای ناكۆتا گۆڕانكایه‌كی مه‌عقول دروست بكات له‌سه‌ر تێگه‌یشتنمان بۆ بوون؟

ئه‌مه‌ ئه‌و شوێنه‌یه‌ كه‌ خه‌یاڵی خۆمان ده‌بیت تۆند بگرین و ڕایبوه‌شێینین تا بینه‌وه‌ سه‌ر هۆشی خۆمان، وه‌ بگره‌ ده‌بیت تاكید بكه‌ینه‌وه‌ هێشتا جزدانه‌كه‌ له‌ گیرفانماندا ماوه‌ یاخود نا؟

وه‌رگێران به‌ده‌ستكاریه‌وه‌

سه‌رچاوه‌:٠ نیورك تایمز

Advertisements

4 thoughts on “كاتێك هه‌مووی كۆده‌كه‌یته‌وه‌ ده‌كاته‌ 1/12-

  1. ١-ە ڤیدیۆکەدا کتێبێک دەکاتە لێی نوسراوە “string theory ”
    هەڵە نەبم لە “سترینگ” شتێک نیە بەناوی ١٠٠ گەورەترە لە ١ !! ،کەواتە ئەو قسەیەی سەرەوە لەسەر ژمارە نیە !

    ٢-دەڵێت ئەگەر {ژمارە سروشتیەکان} کۆبکەینەوە دەکاتە -١/١٢ بەڵام وەک تریش دەڵێ ژمارە سروشتیەکان پێک هاتون لە ٥،٤،٣،٢،١… ،واتە بەس موجەبە تەواوەکان !
    وە دیاریشە کە کۆکردنەوەی دوو ژمارەی موجەب هەر دەکاتەوە موجەب ! ئینجا چ جای ناکۆتا بێ هەر دەبێ بکاتەوە موجەب !

    ٣-وتراوە : ” ئاشكرایه‌ ژماره‌ سروشتیه‌كان ناژمیردرین بویه‌، ده‌لین ژماره‌ی راستیه‌كان زیاترن له‌ ژماره‌ سروشتیه‌كان.” !
    بە پێی ئەو قسەیە ژمارە تەواوەکانیش زیاتریان تێدایە لە ژمارە سروشتیەکان !! وەکو تریش کاردیناڵیتیان یەکسانە !

    لایک

    • زۆر سوپاس بۆ كومنته‌كه‌ت، به‌س ئه‌م پۆسته‌ هێشتا ته‌واو نه‌كراو، به‌س هه‌ر كه‌مێك وه‌لامی كۆمێنته‌كه‌ت ئه‌ده‌مه‌وه‌.
      ٣- ژماره‌ ته‌واوه‌كان ژمێردراوه‌ن وه‌كو ژماره‌ سروشتیه‌كان،، واته‌ هه‌ردوووكیان هه‌مان كاردیناڵه‌تیان هه‌یه‌.
      ٢- به‌لی ژماره‌ سروشتیه‌كان كۆ بكه‌یته‌وه‌ ده‌كاته‌ -١/١٢ وه‌ ئه‌م پۆسته‌ش له‌سه‌ر ئه‌و شته‌ عه‌نتیكه‌یه‌یه‌!
      ١- نازانم مه‌به‌ستت چیه‌ له‌وه‌ی كه‌ ١٠٠ گه‌وره‌تره‌ له‌ ١ تیۆری سترینگ. وه‌ من زانیاریم له‌سه‌ر تیۆری سترینگ نیه‌، به‌لام گه‌ر به‌دوای ئه‌و شته‌دا ده‌چم كه‌ به‌رێزت باست كردوو، سوپاس بۆ ئه‌و فیدباكه‌ به‌سووده‌. به‌س بیرت نه‌چێت بگه‌رێته‌وه‌ سه‌ر ئه‌م پۆسته‌ چونكه‌ هێشتا ته‌واو نه‌بووه‌ ته‌نها له‌به‌ر هاوڕێیه‌ك دامبه‌زاندووه‌، زۆر سوپاس.

      لایک

  2. دەست خۆش ماندوو نەبیت
    ئەو بەڕێزەى سەرەوە لە کۆمێنت نووسیویەتى(١-ە ڤیدیۆکەدا کتێبێک دەکاتە لێی نوسراوە “string theory ”
    هەڵە نەبم لە “سترینگ” شتێک نیە بەناوی ١٠٠ گەورەترە لە ١ !! ،کەواتە ئەو قسەیەی سەرەوە لەسەر ژمارە نیە !)
    ئەوەش ئەوەم بیرکەوتەوە بیرکارى زانەکان لە کۆن دەیان وت( هەموو زۆر ترە لەبەشێک ) کە دواتر سەلمێندرا کەر شەرت نییە (هەموو زۆر تربێت لە بەشێک) , بەلام ئەوەى سەیرە کۆکردنەوەى ١+٢+٣+٤+… = سالب ١/١٢ شتێکى سەیرە , واتا هیچ یەک لەو ژمارانە ١و٢و٣و٤..هتد نەیەکسان دەبن بە هەموو بەڵکو پیچەوانەى ئەو قسەیە(هەموو زیاترە لە بەشێک) بەڵکو لێرە بەشێک زیاترە لە هەموو کە بچوکترین بەشیش ١ە.
    دواتر دەڵێت ئەو شتەى سەرەوە لەسەر ژمارە نییە , بەلام کەدەڵێن(هەموو زۆر ترە لە بەشێک ) ئەوە بیرکارى نمونەیەکى باشترین نمونەیە.
    مامۆستا گەر تۆش روونکردنەوەیەک بدەیت لەسەر( هەموو زیاترە لە بەشێک)؟

    لایک

    • كاكه‌ ئوسامه‌، سه‌باره‌ت به‌و قسه‌یه‌ی كه‌ ده‌ڵێت كه‌ هه‌موو له‌ به‌ش گه‌وره‌تری ئه‌وه‌ ئیقلیدس ووتویه‌تی له‌ كتێبی ئیلیمینت، ئه‌و قسه‌یه‌ بۆ ئه‌و كاته‌ راست بووه‌ چونكه‌ ئه‌وان ته‌نها شاره‌زاییان له‌سه‌ر ژماره‌ی سروشتی هه‌بووه‌، به‌لام ئه‌و قسه‌یه‌ بۆ ژماره‌ی ته‌واو { به‌تایبه‌ت سالبه‌كان } راست نیه‌.

      لایک

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s