هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسی یاخود ئه‌و هه‌نده‌سه‌یه‌ی كه‌ بازنه‌ ده‌بێته‌ چوارگۆشه‌

به‌شی یه‌كه‌م

ئه‌و هه‌نده‌سه‌یه‌ی كه‌ له‌ قوتابخانه‌ ده‌یخوێنینن ناوی هه‌نده‌سه‌ی ئیقلیدیه‌ وه‌ دواتر ده‌بێت به‌ هه‌نده‌سه‌ی شیكاری، له‌ هه‌نده‌سه‌ی ئیقلیدیدا زۆر گوێ به‌ كۆردینه‌یت ناده‌ین واته‌ پۆۆ و تان گرنگ نیه‌. به‌لام له‌ هه‌نده‌سه‌ی شیكاریدا كه‌ له‌سه‌ر ده‌ستی زانانی ئیتالی دیكارت داهێنرا هه‌موو خاڵێك و راسته‌هێڵێك و شێوه‌یه‌كی هه‌نده‌سه‌ی پۆۆ و تانی خۆی هه‌یه‌.

گرنگی هه‌نده‌سه‌ی شیكاری له‌وه‌دایه كه‌ بۆ یه‌كمجار توانی دوو لقی زۆر گرنگی بیركاری به‌یه‌كه‌وه‌ ببه‌ستێته‌وه‌، یه‌كه‌میان هه‌نده‌سه‌ وه‌ دووهه‌میان جه‌بر. بۆ نموونه‌ پێش هه‌نده‌سه‌ی شیكاری هاوكێشه‌یه‌كی وه‌كو (x-y=4 ) هیچ مانایه‌كی هه‌نده‌سی نه‌بوو كه‌ دیاره‌ ئه‌مه‌ ته‌واو ده‌سته‌وژه‌یه‌كی جه‌بریه‌، به‌لام دواتر له‌ هه‌نده‌سه‌ی ئیقلیدی پیشاندرا كه‌ ئه‌م هاوكێشه‌یه‌ ده‌بێته‌ هێلێكی ڕاست. هه‌ر بۆیه‌ به‌خێزانی ئه‌م جۆره‌ هاوكێشه‌ جه‌بریانه‌ ده‌وترێت هێڵی كه‌ دیاره‌ ناوه‌كه‌ی له‌ شێوه‌ هه‌نده‌سیه‌كه‌یه‌وه‌ وه‌رگرتووه‌ نه‌ك ماهییه‌تیه‌ جه‌بریه‌كه‌ی.

یه‌كێك له‌ خاسیه‌ته‌ دیاره‌كانی هه‌نده‌سه‌ی شیكاری دووریه‌، وه‌ دووری نێوان دوو خال ده‌كاته‌ درێژی ئه‌و راسته‌هێڵێه‌ی كه‌ دوو خاڵه‌كه‌ به‌یه‌ك ده‌گه‌یه‌نێت.

800px-Cartesian_coordinates_2D

له‌ وێنه‌كه‌ی سه‌ره‌وه‌دا بۆ ئه‌وه‌ی دووری نێوان خاڵی بنه‌ره‌ت و خاڵی P بدۆزینه‌وه‌ ده‌بێت یاسای فیساگۆر به‌كاربهێنین، واته‌ به‌شێوه‌یه‌كی گشتی گه‌ر هاتوو دوو خالی وه‌كو

P(1,3),Q(2,4)  مان هه‌بوو ئه‌وا له‌رێگای یاسای فیساگۆرسه‌وه‌ ده‌زانین كه‌ دووری نێوان ئه‌م دوو خاڵه‌ ده‌كاته‌ d=\sqrt{(1-2)^2 +(3-4)^2}=\sqrt{2}

تاوه‌كو ئێستا شتێكی نوێمان باسنه‌كردووه‌ به‌س كاتی هاتووه‌…

بیركاری وه‌كو گه‌مه‌ وایه‌، وه‌ هه‌موو گه‌مه‌یه‌كیش یاسایی خۆی هه‌یه‌، گه‌ر یه‌ك له‌ یاساكان ( ئه‌گزیۆمه‌كانت) گۆری ئه‌وا سروشتی  یاریه‌كه‌یش ده‌گۆرێت.  له‌خواره‌وه‌ باس له‌ جۆرێكی تر له‌ هه‌نده‌سه‌ ده‌كه‌ین كه‌ له‌رێگه‌ی گۆرینی ته‌نها یه‌ك ئه‌گزیۆمی هه‌نده‌سه‌ی شیكاری درووستبووه‌.

هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسی

هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسی وه‌كو ئه‌و هه‌نده‌سه‌یه‌ وایه‌ كه‌ سایه‌ق ته‌كسیه‌ك به‌كاریده‌هێنیت، گه‌ر ته‌ماشای ئه‌و وێنه‌یه‌ی خواره‌وه‌ بكه‌یت كه‌ ته‌كسیه‌كه‌ ده‌یه‌وێت له‌و جێگایه‌ی ئێستای بچێت بۆ جێگا سوره‌كه‌ ( هه‌له‌نه‌بم ماكدۆناڵده‌) كورترین ماوه‌ له‌نێوان ئه‌و دوو جێگایه‌ هێڵی راسته‌، به‌لام خۆ تاكسیه‌كه‌ ناتوانێت به‌و جۆره‌ بڕاوت، ته‌نها ده‌توانێت به‌ هێڵێكی راست و بۆ لاكانی باكور،باشور،ڕۆژهه‌ڵات و ڕۆژئاوا بجوڵێت.

taxicab_pix

بۆ زیاتر ڕوونكردنه‌وه‌ باشتر وایه‌ له‌هه‌مانكاتدا به‌راوردی هه‌ردوو هه‌نده‌سه‌كه‌ پێكه‌وه‌ بكه‌ین، له‌ وێنه‌كه‌ی خواره‌وه‌ پیشاندراوه‌، سه‌ره‌تا ده‌بێت بزانین وێنه‌كه‌ به‌ته‌واوه‌تی به‌شێكه‌ له‌ هه‌نده‌سه‌ی شیكاری له‌ كاتێكدا ته‌نها هێڵه‌ تۆراویه‌كان ( ره‌ساییه‌) هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسیه‌، گه‌ر سه‌یری بكه‌یت هێڵه‌ سه‌وزه‌كه‌ دووری نێوان دوو خاڵه‌ ڕه‌شه‌كه‌یه‌، له‌كاتێكدا هێڵه‌ زه‌رد و شین و سووره‌كه‌ دووری نێوان دوو خاله‌كه‌یه‌ له‌ هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسیدا.

له‌ هه‌نده‌سه‌ی شیكاریدا ته‌نها یه‌ك ڕێڕه‌و هه‌یه‌ كه‌ كه‌مترین دووری نێوان دوو خاڵمان ده‌داتێ، به‌لام له‌ هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسیدا ئه‌مه‌ راست نیه‌، مه‌به‌ستم سه‌یری بكه‌ ته‌نها یه‌ك هێلی سه‌وزمان هه‌یه‌ كه‌ به‌لام ئه‌وانی تر كه‌ له‌ هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسیه‌وه‌ هاتوون سه‌رجه‌م یه‌ك ئه‌مجاممان ده‌داتێ هه‌لبه‌ت ئه‌مه‌یش سودی خۆی هه‌یه‌، تۆ گه‌ر له‌ ماله‌وه‌ بچیت بۆ زانكۆ ئه‌وا چه‌ند رێگه‌یه‌ك هه‌یه‌ كه‌ هه‌مان دووری ده‌برێت بۆیه‌ گه‌ر یه‌كێكیان گیرابوو ده‌توانیت ئه‌وه‌ی دیكه‌ به‌كاربهێنیت.
2000px-Manhattan_distance

بڕگه‌ قووچه‌كیه‌كان له‌ هه‌نده‌سه‌ی تاكسی

گه‌ران و سه‌ركه‌شی له‌ناو ئه‌م جۆره‌ هه‌نده‌سه‌یه‌ تام و چێژی خۆی هه‌یه‌، بڕگه‌ قوچه‌كیه‌كان له‌ هه‌نده‌سه‌ی شیكاری پێكدێن له‌ بازنه‌ (Circle)، برگه‌ی ناته‌وا ()، برگه‌ی زیاد، بڕگه‌ی هێڵكه‌یی (Ellipse).

هه‌موومان ده‌زانین بازنه‌ چیه‌، بازنه‌ بریتیه‌ له‌ كۆمه‌ڵێك خاڵ كه‌ دووریه‌كی چه‌سپاویان(نیوه‌تیره‌) هه‌یه‌ له‌ خالێكی دیاریكراوه‌وه‌( چه‌ق). واته‌ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین بازنه‌یه‌ك بكێشیت پێویستیت به‌ دوو شته‌ یه‌كه‌م خاڵێكی چه‌سپاو، دووهه‌م درێژیه‌ك كه‌ ده‌بێته‌ نیوه‌تیره‌.

له‌ یه‌كه‌م نموونه‌ی خواره‌وه‌دا خاله‌ شینه‌كه‌ چه‌قی بازنه‌كه‌یه‌، وه‌ خاڵه‌ سووره‌كان خالی سه‌ری بازنه‌كه‌یه‌، وه‌ نیوه‌تیره‌ی ئه‌م بازنه‌یه‌ ده‌كاته‌ 2. دووری هه‌ر خاڵێكی سوور له‌ خاله‌ شینه‌كه‌وه‌ ده‌كاته‌ دوو، بیرتنه‌چێت ئێمه‌ له‌ هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسی ئیشده‌كه‌ین و وه‌ ناتوانین له‌و هێڵه‌ تۆڕاویانه‌ لابده‌ین هه‌روه‌كو ئه‌وه‌ی ته‌كسی ناتوانێت له‌سه‌ر جاده‌ لابدات.

214px-TaxicabGeometryCircle 3

نموونه‌ی دووهه‌م:- دووباره‌ خاڵه‌ شینه‌كه‌ چه‌قه‌ و خاڵه‌ سووره‌كه‌ خاڵی سه‌ر بازنه‌كه‌یه‌ وه‌ نیوه‌تیره‌ ده‌كاته‌ 4.214px-TaxicabGeometryCircle 2

نموونه‌ی سێهه‌م: له‌م نموونه‌یه‌یه‌ زۆر به‌ڕوونی ده‌رده‌كه‌وێت له‌ هه‌نده‌سه‌ی ته‌كسیدا بازنه‌ ده‌بێت به‌ چوارگۆشه‌. 214px-TaxicabGeometryCircle

Advertisements

وەڵامێک بنووسە

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / گۆڕین )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / گۆڕین )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / گۆڕین )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / گۆڕین )

Connecting to %s